Śniadanie – posiłek spożywany w godzinach porannych. W zależności od tradycji narodowej składa się z różnych potraw – od lekkich i prostych do bardziej sycących i skomplikowanych.
Śniadanie jest uważane przez dietetyków za posiłek najważniejszy dla zdrowia i właściwego funkcjonowania organizmu – ma dostarczać energii, co po nocnej przerwie jest bardzo istotne. Chińskie przysłowie, na poparcie tej tezy, mówi: Śniadanie zjedz sam, obiadem podziel się z przyjacielem, a kolację oddaj wrogowi.
W kulturze chrześcijańskiej duże znaczenie ma uroczyste Śniadanie Wielkanocne. Zaczyna się ono od wspólnego podzielenia się poświęconym jajkiem, a w trakcie posiłku spożywana jest także reszta święconki.
Śniadanie w Polsce
W Polsce śniadanie składa się najczęściej z ciepłego napoju (herbaty lub kawy), kanapek lub np. zupy mlecznej. Typowo poranną potrawą jest też jajecznica. W wyniku wzorowania się na kulturze anglosaskiej, zmieniają się także nawyki żywieniowe Polaków. Śniadanie na Zachodzie to często porcja płatków zbożowych z mlekiem, do tego grzanki z dżemem, sok i kawa.
W restauracjach i hotelach zwykle ma się do wyboru śniadanie kontynentalne (kawa lub sok, pieczywo, dżem) lub śniadanie angielskie (jajka na bekonie, kiełbaski, tost i dżem).
Pora spożywania śniadania jest uzależniona od stylu życia i obowiązków. Najczęściej jada się je krótko po przebudzeniu i przed wyjściem do pracy czy szkoły – więc w Polsce dość wcześnie rano. Tak wczesna pora śniadania spowodowała konieczność jedzenia w godzinach pracy tzw. "drugiego śniadania" ok. 10 rano. W krajach zachodnich, gdzie pracę rozpoczyna się o 9.00, śniadanie jada się
później, a ok. 12-13.00 spożywa się lunch.
Zdrowe śniadanie
W literaturze naukowej opisano badania dotyczące rodzaju spożywanego śniadania. Płatki owsiane zawierają złożone węglowodany oraz błonnik, które stopniowo w ciągu wielu godzin uwalniają paliwo dla mózgu, zapewniając jego wydajną pracę. Owsianka jest pod tym względem lepsza niż inne płatki śniadaniowe i zapewnia dzieciom wydajniejszą pamięć. Podobnie ryż zawiera złożone węglowodany i proteiny o dobrym profilu aminokwasów. Dzieci jedzące na śniadanie ryż, wypadają lepiej w testach inteligencji, niż dzieci jedzące chleb.
Znaczenie śniadania
Zdrowy tryb życia w dużym stopniu może zaważyć na wydajności pracy naszego umysłu. Jednym z aspektów zdrowego trybu życia jest dieta, zwłaszcza śniadanie. Pod wieloma względami śniadanie jest najważniejszym posiłkiem w ciągu dnia. Jak pokazują badania i doświadczenia, fakt spożywania śniadania wpływa na wydajność fizyczną i psychiczną w ciągu dnia. Dzieci i młodzież jedzące śniadanie mają lepsze osiągnięcia w szkole, dorośli łatwiej radzą sobie w pracy. Śniadanie ma największe znaczenie dla tych, którzy odżywiają się nieregularnie i niedostatecznie.
Sam fakt spożywania śniadania wpływa dodatnio na wydajność naszej pracy w ciągu dnia. Ważne jest także to, co spożywa się na śniadanie. Najlepsze jest śniadanie o dużej wartości odżywczej, zawierające błonnik i złożone węglowodany o niskim indeksie glikemicznym oraz proteiny o dobrym profilu aminokwasów. W pewnym badaniu porównawczym, u dzieci spożywających zbilansowane śniadanie zaobserwowano większą aktywność w mózgu oraz lepsze osiągnięcia w pewnej prostej grze komputerowej, niż u dzieci, które spożywały tylko cukier[5]. Popularne płatki śniadaniowe nie są najlepszym możliwym posiłkiem na śniadanie. Zawierają one zbyt dużo prostych cukrów. W pewnym doświadczeniu dzieci spożywające na śniadanie bogate w cukry napoje gazowane, wypadały w testach badających ich pamięć i uwagę znacznie gorzej, niż dzieci jedzące złożone węglowodany.
---------------------------------------
Drugie śniadanie – zazwyczaj drugi posiłek w ciągu dnia, spożywany między śniadaniem a obiadem (najczęściej między godziną 10 a południem).
Na świecie
W Polsce drugie śniadanie jest zazwyczaj utożsamiane[potrzebny przypis] z lunchem, stosunkowo lekkim posiłkiem składającym się z kanapek lub lekkich potraw czy przekąsek w rodzaju jogurtu lub twarogu. W tzw. firmach korporacyjnych[potrzebny przypis] drugie śniadanie jest stopniowo wypierane przez brunch.
Drugie śniadanie (niem. Zweites Frühstück) jest również spożywane w Niemczech, a zwłaszcza w Bawarii. Najczęściej głównym składnikiem niemieckiego drugiego śniadania jest biała kiełbasa, którą podaje się z preclami, słodką musztardą i piwem.
-----------------------------------------
Obiad – główny i zarazem najobfitszy posiłek w ciągu dnia, spożywany w Polsce najczęściej między godziną 12 a 16.
Tradycyjnie składa się z dwóch dań – w Polsce zwykle z zupy oraz dania głównego. W Polsce, w porównaniu z innymi częściami Europy, rozwinęła się bardzo bogata tradycja zup - wysoce zróżnicowanych pod względem regionu czy sezonu. Drugie danie w środowiskach wiejskich było przygotowywane głównie na bazie mąki i od XVII wieku – ziemniaków. Na talerzach bogatszych grup społecznych dominowały potrawy mięsne.
Obecnie tradycyjna forma dwudaniowa nie jest już tak rozpowszechniona i poza specjalnymi uroczystościami bądź dniami tygodnia, jak np. niedziela, często obiad składa się tylko z jednego dania (danie główne lub sycąca zupa). Zmienia się także godzina spożywania obiadu. Pora obiadowa przesuwa się w kierunku godzin wieczornych.
------------------------------------------
Obiady środowe – organizowane przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego spotkania środowe z humanistami np. publicystami, pedagogami i działaczami. Organizowane były na dzień przed obiadami czwartkowymi.
Tak samo jak w przypadku obiadów czwartkowych koniec spotkania sygnalizowało wniesienie na salę miski lub tacy suszonych śliwek. Na obiady środowe zapraszano architektów i malarzy. Obiady te były przygotowywane przez Pawła Trema, nazywanego wówczas "pierwszym kucharzem Europy".
------------------------------------------------
Obiady czwartkowe zwane także: mądrymi obiadami lub czwartkami – powstałe z inicjatywy Adama Czartoryskiego i organizowane przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, na wzór paryskich salonów literackich, spotkania intelektualistów polskich.
Historia
A uczone obiady? znasz to może imię?
Gdzie połowa nie gada a połowa drzymie,
W których król wszystkie musi zastąpić ekspensa,
Dowcipu, wiadomości, i wina, i mięsa.
Kajetan Węgierski (1756-1787)
Były to popołudniowe biesiady literacko-naukowe. Pierwsze spotkania odbyły się w 1770 i były kontynuacją zebrań o podobnym charakterze, organizowanych przez Adama Kazimierza Czartoryskiego w Pałacu Błękitnym w początkowym okresie panowania Stanisława Augusta. Obiady czwartkowe organizowane były regularnie co tydzień i trwały od 3 do 4 godzin. Przeważnie odbywały się na Zamku Królewskim (według tradycji w Sali Rady, w inwentarzu z roku 1808 zwanej też Jadalną), latem w Łazienkach. Celem spotkań były rozmowy na tematy związane ze sztuką, nauką, omawianie dzieł literackich.
Wzorowano się na paryskich salonach literackich, jednak w odróżnieniu od nich – obiady gromadziły jednak wyłącznie mężczyzn. Okoliczność ta ułatwiała podejmowanie poważniejszych dyskusji politycznych i naukowych, swobodniejszą od obowiązującej w salonach konwersację oraz lekturę frywolnych wierszy (wkładanych czasami w postaci druczków desertowych pod serwety gości).
Na obiadach czwartkowych spotykali się artyści, czyli malarze, rzeźbiarze, poeci, literaci itp. Obiady czwartkowe pełniły funkcje nieomal kulturalnej instytucji, której działalność znacząco wpłynęła na rozwój literatury tego okresu. Od 1771 nieoficjalnym organem prasowym obiadów czwartkowych był tygodnik „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne”, w którym publikowano część utworów czytanych na obiadach. Utwory niepublikowane oprawiano w osobne zbiory (kodeksy). Były to tzw. litteraria Stanisława Poniatowskiego; część z nich ogłosił S. Tomkiewicz Z wieku Stanisława Augusta, t. 1-2, Kraków 1882. Król rozmiłowany w literaturze i sztuce, przywiązywał do tych cotygodniowych spotkań ogromną wagę, organizując je regularnie mniej więcej do 1777 roku. Król organizował również obiady środowe, na które przybywali humaniści, m.in. publicyści, pedagodzy oraz związani z dworem dostojnicy i działacze polityczni. Obiady kończyły się poprzez wniesienie na salę i podanie królowi pustego w środku listu, gdy rozmowa nie miała już sensu.
Najlepszym okresem obiadów były lata koegzystencji z „Zabawami Przyjemnymi i Pożytecznymi”, późniejszy okres sygnalizował powolny, lecz nieubłagany spadek ich poziomu. Były wówczas ośmieszane wierszami Węgierskiego (Organy, II w. 32-34, IV w. 21-26; Do ks. Węgierskiego), kilkukrotnie przerywane – największy kryzys nastąpił w roku 1782, kiedy przestał bywać u stołu nawet Trembecki, zabrakło w nich I. Potockiego, a w Warszawie mawiano, iż mądry obiad skasowano (S. K. Potocki: Banialuka, w. 112) – wygasły nawet na krótko przed Sejmem Czteroletnim (mimo tego w czasie Sejmu, i jeszcze w latach grodzieńskich odbywały się u króla spotkania naukowe i literackie).
W roku 1771 na czwartkach pojawił się zamysł utworzenia Towarzystwa Przyjaciół Kilku (spośród uczestników obiadów), wydającego arkuszami Historię państw starożytnych (t. 1, Warszawa 1772). Niespełna rok później, 11 czerwca 1772 czytał w tym gronie J. P. (prawdopodobnie I. Potocki?) projekt pn. O ustanowieniu porządku w nauce prawa cywilnego i o założeniu zgromadzenia prawnych ludzi, a wkrótce potem cz. 2 projektu O prawach politycznych i prawach fundamentalnych. W lipcu roku 1774 Ignacy Krasicki przedstawił pierwszą redakcję Myszeidy, a dokładnie 6 lat później Wojnę chocimską (lipiec 1780). Najwięcej wierszy czytywał zebranym (będąc potem lektorem Historii..) A. Naruszewicz, będący nieformalnym naczelnikiem Towarzystwa (według Wybickiego). Był także autorem Historii Jana Karola Chodkiewicza, której pierwszy zamysł zaświtał na jednym z posiedzeń czwartkowych. Także inni uczestnicy obiadów czytali tam swe utwory – byli wśród nich m.in.: Stanisław Trembecki, Wojciech Jakubowski i Celestyn Czaplic. Czasem nawet sam Stanisław August podsuwał innym tematy, a nawet wręcz plany utworów (dot. ody na zniesienie zakonu jezuitów). W tymże gronie miano także omawiać pierwsze projekty tzw. Kodeksu Zamoyskiego.
Oprawę kulinarną spotkań zapewniał pierwszy kuchmistrz w Europie Paul Tremo. Z tradycji czwartków Stanisława Augusta wyrosły w początkach wieku XIX, czwartkowe obiady literackie Wincentego Krasińskiego.
Uczestnicy obiadów
W obiadach czwartkowych skład gości nie był stały, ponadto zmieniał się w różnych okresach. W pojedynczym przyjęciu brało udział zwykle około 10-12 biesiadników. Portrety gości najczęstszych lub najwybitniejszych malował z polecenia króla L. Marteau, które stanowiły potem ozdobę Sali Żółtej (12 portretów w roku 1829 litografował K. Minter; kompletny ich spis podał E. Rastawiecki; napisy pod nimi ułożył natomiast Naruszewicz – zachowane w rękopisie Biblioteki Czartoryskich).
Wybitniejsi biesiadnicy
Franciszek Bohomolec
Joachim Chreptowicz
Celestyn Czaplic
Jędrzej Gawroński
Wojciech Jakubowski
Hugo Kołłątaj
Stanisław Konarski
Ignacy Krasicki
Sebastian Lachowski
Michał Mniszech
Andrzej Mokronowski
Ignacy Nagurczewski
Adam Naruszewicz
Andrzej Ogiński
Jacek Ogrodzki
Grzegorz Piramowicz
Walerian Piwnicki
Stanisław Poniatowski
Antoni Portalupi
Ignacy Potocki
Wojciech Strzelecki
Krzysztof Hilary Szembek
Piotr Jacek Śliwicki
bracia: Jan i Jędrzej Śniadeccy
Stanisław Trembecki
Karol Wyrwicz
Zapraszani sporadycznie[edytuj]
Marcello Bacciarelli
Józef Bielawski
Wojciech Bogusławski
Mateusz Czarnek
Adam Kazimierz Czartoryski
Franciszek Karpiński
Antoni Korwin-Kossakowski
Feliks Franciszek Łoyko
Ludwik Marteau
Dominik Merlini
Kazimierz Nestor Sapieha
Wincenty Skrzetuski
Franciszek Smuglewicz
Michał Stadnicki
Józef Szymanowski
Zygmunt Vogel
Tomasz Kajetan Węgierski
Franciszek Ksawery Woyna
Józef Wybicki
Franciszek Zabłocki
Andrzej Zamoyski
----------------------------------------
Podwieczorek – posiłek spożywany późnym popołudniem, "pod wieczór". Wypełnia przerwę między obiadem a kolacją. Zazwyczaj jada się lekkie przekąski, np. lody, owoce, ciastka, chipsy, a także pije się sok owocowy lub ciepłe napoje. Podwieczorek jada się w godzinach 14.30-18.00
Etymologicznie nazwa "podwieczorek" sięga korzeniami do wyrazu jużyna, które w dawnym języku właśnie oznaczało podwieczorek. Co więcej, poza ogólnie znanym znaczeniem późno-popołudniowego posiłku, wyrazu używamy do nazwania towarzyskiego spotkania właśnie przy tym posiłku. Na podwieczorek można się umówić np. przy kawie lub herbacie i ciasteczkach (słynne angielskie tea time).
Podwieczorek w dni codzienne jada się raczej sporadycznie, a jeśli już to nie odbiega on od drugiego śniadania, składając się z chleba z masłem i dżemem oraz herbaty. Za to w niedziele i święta podwieczorek jest czymś powszechnym, stając się okazją do towarzyskich spotkań przy słodkim, najczęściej drożdżowym pieczywie, które popija się kawą lub herbatą.
Podwieczorek powinien stanowić uzupełnienie puli energetycznej całodziennej diety dziecka. Z reguły jest więc posiłkiem słodkim. Na podwieczorek możemy dziecku podać kolorowe kompozycje z owoców, soki, przeciery owocowe i desery powstałe z połączenia owoców z kleikiem, kaszką lub biszkoptem. Wiele potraw na podwieczorek przygotować można z białego sera, twarożków homogenizowanych, z jaj (omlety, naleśniki).
W kuchni wielkopolskiej pewną osobliwością jest placek ziemniaczany, nazywany bambrzakiem, spożywany niegdyś na podwieczorek.
---------------------------------------------------------
Kolacja – ostatni posiłek wieczorny. W Polsce i w innych krajach europejskich kolację je się zazwyczaj w godzinach 18-21. W Hiszpanii kolacja jest spożywana dużo później - w godzinach od 21 do północy. Kolacja wigilijna to posiłek jedzony wieczorem 24 grudnia składający się tradycyjnie z 12 potraw.
---------------------------------------
Lancz– szybki, lekki posiłek spożywany w trakcie krótkiej przerwy obiadowej. Znaczeniowo, odpowiednik polskiej przekąski między śniadaniem a obiadem (drugie śniadanie), spożywany najczęściej w godzinach 10–13. Termin stosowany przede wszystkim w państwach anglojęzycznych.
--------------------------------------
Podkurek – w dawnej Polsce ostatni posiłek wieczorny, spożywany najczęściej tuż przed snem, o późnej godzinie. Nazwa "podkurek" wywodzi się od pory jedzenia "tuż przed pianiem koguta". Na podkurek spożywano najczęściej dania lekkie, naleśniki, dżem, ser, często towarzyszył mu kieliszek alkoholu.
Osobnym rodzajem był tzw. podkurek zapustny, serwowany w ostatki, składający się z jaj, mleka i śledzi, mający symbolizować przejście od mięsopustnych do postnych potraw.
Współcześnie tradycja spożywania podkurka została zarzucona, głównie za sprawą zaleceń dietetycznych, odradzających spożywania posiłków tuż przed snem, jako niezdrowych.
---------------------------------------
Brunch (ang. breakfast + lunch) – posiłek jadany późnym rankiem lub wczesnym przedpołudniem (w godzinach od 10 do 11:30), w czasie którego spożywa się produkty zarówno typowo śniadaniowe, jak i właściwe obiadom. Wywodzi się z tradycji anglosaskiej, ma wiele cech wspólnych z drugim śniadaniem, dobrze znanym w kuchni polskiej.
Brunch staje się coraz bardziej popularny na całym świecie, także w Polsce. Pojawia się głównie w dni świąteczne i składa się z gorących i zimnych zakąsek.
Etymologia słowa
Słowo pochodzi od połączenia nazw dwóch posiłków, pomiędzy którymi się go spożywa: breakfast oraz lunch. Termin został użyty w latach dziewięćdziesiątych XIX wieku w angielskiej prasie i wszedł najpierw do gwary studenckiej, a następnie znalazł się w powszechnym obiegu, szczególnie w Stanach Zjednoczonych.
____________________
www.wikipedia.pl
Śniadanie jest uważane przez dietetyków za posiłek najważniejszy dla zdrowia i właściwego funkcjonowania organizmu – ma dostarczać energii, co po nocnej przerwie jest bardzo istotne. Chińskie przysłowie, na poparcie tej tezy, mówi: Śniadanie zjedz sam, obiadem podziel się z przyjacielem, a kolację oddaj wrogowi.
W kulturze chrześcijańskiej duże znaczenie ma uroczyste Śniadanie Wielkanocne. Zaczyna się ono od wspólnego podzielenia się poświęconym jajkiem, a w trakcie posiłku spożywana jest także reszta święconki.
Śniadanie w Polsce
W Polsce śniadanie składa się najczęściej z ciepłego napoju (herbaty lub kawy), kanapek lub np. zupy mlecznej. Typowo poranną potrawą jest też jajecznica. W wyniku wzorowania się na kulturze anglosaskiej, zmieniają się także nawyki żywieniowe Polaków. Śniadanie na Zachodzie to często porcja płatków zbożowych z mlekiem, do tego grzanki z dżemem, sok i kawa.
W restauracjach i hotelach zwykle ma się do wyboru śniadanie kontynentalne (kawa lub sok, pieczywo, dżem) lub śniadanie angielskie (jajka na bekonie, kiełbaski, tost i dżem).
Pora spożywania śniadania jest uzależniona od stylu życia i obowiązków. Najczęściej jada się je krótko po przebudzeniu i przed wyjściem do pracy czy szkoły – więc w Polsce dość wcześnie rano. Tak wczesna pora śniadania spowodowała konieczność jedzenia w godzinach pracy tzw. "drugiego śniadania" ok. 10 rano. W krajach zachodnich, gdzie pracę rozpoczyna się o 9.00, śniadanie jada się
później, a ok. 12-13.00 spożywa się lunch.
Zdrowe śniadanie
W literaturze naukowej opisano badania dotyczące rodzaju spożywanego śniadania. Płatki owsiane zawierają złożone węglowodany oraz błonnik, które stopniowo w ciągu wielu godzin uwalniają paliwo dla mózgu, zapewniając jego wydajną pracę. Owsianka jest pod tym względem lepsza niż inne płatki śniadaniowe i zapewnia dzieciom wydajniejszą pamięć. Podobnie ryż zawiera złożone węglowodany i proteiny o dobrym profilu aminokwasów. Dzieci jedzące na śniadanie ryż, wypadają lepiej w testach inteligencji, niż dzieci jedzące chleb.
Znaczenie śniadania
Zdrowy tryb życia w dużym stopniu może zaważyć na wydajności pracy naszego umysłu. Jednym z aspektów zdrowego trybu życia jest dieta, zwłaszcza śniadanie. Pod wieloma względami śniadanie jest najważniejszym posiłkiem w ciągu dnia. Jak pokazują badania i doświadczenia, fakt spożywania śniadania wpływa na wydajność fizyczną i psychiczną w ciągu dnia. Dzieci i młodzież jedzące śniadanie mają lepsze osiągnięcia w szkole, dorośli łatwiej radzą sobie w pracy. Śniadanie ma największe znaczenie dla tych, którzy odżywiają się nieregularnie i niedostatecznie.
Sam fakt spożywania śniadania wpływa dodatnio na wydajność naszej pracy w ciągu dnia. Ważne jest także to, co spożywa się na śniadanie. Najlepsze jest śniadanie o dużej wartości odżywczej, zawierające błonnik i złożone węglowodany o niskim indeksie glikemicznym oraz proteiny o dobrym profilu aminokwasów. W pewnym badaniu porównawczym, u dzieci spożywających zbilansowane śniadanie zaobserwowano większą aktywność w mózgu oraz lepsze osiągnięcia w pewnej prostej grze komputerowej, niż u dzieci, które spożywały tylko cukier[5]. Popularne płatki śniadaniowe nie są najlepszym możliwym posiłkiem na śniadanie. Zawierają one zbyt dużo prostych cukrów. W pewnym doświadczeniu dzieci spożywające na śniadanie bogate w cukry napoje gazowane, wypadały w testach badających ich pamięć i uwagę znacznie gorzej, niż dzieci jedzące złożone węglowodany.
---------------------------------------
Drugie śniadanie – zazwyczaj drugi posiłek w ciągu dnia, spożywany między śniadaniem a obiadem (najczęściej między godziną 10 a południem).
Na świecie
W Polsce drugie śniadanie jest zazwyczaj utożsamiane[potrzebny przypis] z lunchem, stosunkowo lekkim posiłkiem składającym się z kanapek lub lekkich potraw czy przekąsek w rodzaju jogurtu lub twarogu. W tzw. firmach korporacyjnych[potrzebny przypis] drugie śniadanie jest stopniowo wypierane przez brunch.
Drugie śniadanie (niem. Zweites Frühstück) jest również spożywane w Niemczech, a zwłaszcza w Bawarii. Najczęściej głównym składnikiem niemieckiego drugiego śniadania jest biała kiełbasa, którą podaje się z preclami, słodką musztardą i piwem.
-----------------------------------------
Obiad – główny i zarazem najobfitszy posiłek w ciągu dnia, spożywany w Polsce najczęściej między godziną 12 a 16.
Tradycyjnie składa się z dwóch dań – w Polsce zwykle z zupy oraz dania głównego. W Polsce, w porównaniu z innymi częściami Europy, rozwinęła się bardzo bogata tradycja zup - wysoce zróżnicowanych pod względem regionu czy sezonu. Drugie danie w środowiskach wiejskich było przygotowywane głównie na bazie mąki i od XVII wieku – ziemniaków. Na talerzach bogatszych grup społecznych dominowały potrawy mięsne.
Obecnie tradycyjna forma dwudaniowa nie jest już tak rozpowszechniona i poza specjalnymi uroczystościami bądź dniami tygodnia, jak np. niedziela, często obiad składa się tylko z jednego dania (danie główne lub sycąca zupa). Zmienia się także godzina spożywania obiadu. Pora obiadowa przesuwa się w kierunku godzin wieczornych.
------------------------------------------
Obiady środowe – organizowane przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego spotkania środowe z humanistami np. publicystami, pedagogami i działaczami. Organizowane były na dzień przed obiadami czwartkowymi.
Tak samo jak w przypadku obiadów czwartkowych koniec spotkania sygnalizowało wniesienie na salę miski lub tacy suszonych śliwek. Na obiady środowe zapraszano architektów i malarzy. Obiady te były przygotowywane przez Pawła Trema, nazywanego wówczas "pierwszym kucharzem Europy".
------------------------------------------------
Obiady czwartkowe zwane także: mądrymi obiadami lub czwartkami – powstałe z inicjatywy Adama Czartoryskiego i organizowane przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, na wzór paryskich salonów literackich, spotkania intelektualistów polskich.
Historia
A uczone obiady? znasz to może imię?
Gdzie połowa nie gada a połowa drzymie,
W których król wszystkie musi zastąpić ekspensa,
Dowcipu, wiadomości, i wina, i mięsa.
Kajetan Węgierski (1756-1787)
Były to popołudniowe biesiady literacko-naukowe. Pierwsze spotkania odbyły się w 1770 i były kontynuacją zebrań o podobnym charakterze, organizowanych przez Adama Kazimierza Czartoryskiego w Pałacu Błękitnym w początkowym okresie panowania Stanisława Augusta. Obiady czwartkowe organizowane były regularnie co tydzień i trwały od 3 do 4 godzin. Przeważnie odbywały się na Zamku Królewskim (według tradycji w Sali Rady, w inwentarzu z roku 1808 zwanej też Jadalną), latem w Łazienkach. Celem spotkań były rozmowy na tematy związane ze sztuką, nauką, omawianie dzieł literackich.
Wzorowano się na paryskich salonach literackich, jednak w odróżnieniu od nich – obiady gromadziły jednak wyłącznie mężczyzn. Okoliczność ta ułatwiała podejmowanie poważniejszych dyskusji politycznych i naukowych, swobodniejszą od obowiązującej w salonach konwersację oraz lekturę frywolnych wierszy (wkładanych czasami w postaci druczków desertowych pod serwety gości).
Na obiadach czwartkowych spotykali się artyści, czyli malarze, rzeźbiarze, poeci, literaci itp. Obiady czwartkowe pełniły funkcje nieomal kulturalnej instytucji, której działalność znacząco wpłynęła na rozwój literatury tego okresu. Od 1771 nieoficjalnym organem prasowym obiadów czwartkowych był tygodnik „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne”, w którym publikowano część utworów czytanych na obiadach. Utwory niepublikowane oprawiano w osobne zbiory (kodeksy). Były to tzw. litteraria Stanisława Poniatowskiego; część z nich ogłosił S. Tomkiewicz Z wieku Stanisława Augusta, t. 1-2, Kraków 1882. Król rozmiłowany w literaturze i sztuce, przywiązywał do tych cotygodniowych spotkań ogromną wagę, organizując je regularnie mniej więcej do 1777 roku. Król organizował również obiady środowe, na które przybywali humaniści, m.in. publicyści, pedagodzy oraz związani z dworem dostojnicy i działacze polityczni. Obiady kończyły się poprzez wniesienie na salę i podanie królowi pustego w środku listu, gdy rozmowa nie miała już sensu.
Najlepszym okresem obiadów były lata koegzystencji z „Zabawami Przyjemnymi i Pożytecznymi”, późniejszy okres sygnalizował powolny, lecz nieubłagany spadek ich poziomu. Były wówczas ośmieszane wierszami Węgierskiego (Organy, II w. 32-34, IV w. 21-26; Do ks. Węgierskiego), kilkukrotnie przerywane – największy kryzys nastąpił w roku 1782, kiedy przestał bywać u stołu nawet Trembecki, zabrakło w nich I. Potockiego, a w Warszawie mawiano, iż mądry obiad skasowano (S. K. Potocki: Banialuka, w. 112) – wygasły nawet na krótko przed Sejmem Czteroletnim (mimo tego w czasie Sejmu, i jeszcze w latach grodzieńskich odbywały się u króla spotkania naukowe i literackie).
W roku 1771 na czwartkach pojawił się zamysł utworzenia Towarzystwa Przyjaciół Kilku (spośród uczestników obiadów), wydającego arkuszami Historię państw starożytnych (t. 1, Warszawa 1772). Niespełna rok później, 11 czerwca 1772 czytał w tym gronie J. P. (prawdopodobnie I. Potocki?) projekt pn. O ustanowieniu porządku w nauce prawa cywilnego i o założeniu zgromadzenia prawnych ludzi, a wkrótce potem cz. 2 projektu O prawach politycznych i prawach fundamentalnych. W lipcu roku 1774 Ignacy Krasicki przedstawił pierwszą redakcję Myszeidy, a dokładnie 6 lat później Wojnę chocimską (lipiec 1780). Najwięcej wierszy czytywał zebranym (będąc potem lektorem Historii..) A. Naruszewicz, będący nieformalnym naczelnikiem Towarzystwa (według Wybickiego). Był także autorem Historii Jana Karola Chodkiewicza, której pierwszy zamysł zaświtał na jednym z posiedzeń czwartkowych. Także inni uczestnicy obiadów czytali tam swe utwory – byli wśród nich m.in.: Stanisław Trembecki, Wojciech Jakubowski i Celestyn Czaplic. Czasem nawet sam Stanisław August podsuwał innym tematy, a nawet wręcz plany utworów (dot. ody na zniesienie zakonu jezuitów). W tymże gronie miano także omawiać pierwsze projekty tzw. Kodeksu Zamoyskiego.
Oprawę kulinarną spotkań zapewniał pierwszy kuchmistrz w Europie Paul Tremo. Z tradycji czwartków Stanisława Augusta wyrosły w początkach wieku XIX, czwartkowe obiady literackie Wincentego Krasińskiego.
Uczestnicy obiadów
W obiadach czwartkowych skład gości nie był stały, ponadto zmieniał się w różnych okresach. W pojedynczym przyjęciu brało udział zwykle około 10-12 biesiadników. Portrety gości najczęstszych lub najwybitniejszych malował z polecenia króla L. Marteau, które stanowiły potem ozdobę Sali Żółtej (12 portretów w roku 1829 litografował K. Minter; kompletny ich spis podał E. Rastawiecki; napisy pod nimi ułożył natomiast Naruszewicz – zachowane w rękopisie Biblioteki Czartoryskich).
Wybitniejsi biesiadnicy
Franciszek Bohomolec
Joachim Chreptowicz
Celestyn Czaplic
Jędrzej Gawroński
Wojciech Jakubowski
Hugo Kołłątaj
Stanisław Konarski
Ignacy Krasicki
Sebastian Lachowski
Michał Mniszech
Andrzej Mokronowski
Ignacy Nagurczewski
Adam Naruszewicz
Andrzej Ogiński
Jacek Ogrodzki
Grzegorz Piramowicz
Walerian Piwnicki
Stanisław Poniatowski
Antoni Portalupi
Ignacy Potocki
Wojciech Strzelecki
Krzysztof Hilary Szembek
Piotr Jacek Śliwicki
bracia: Jan i Jędrzej Śniadeccy
Stanisław Trembecki
Karol Wyrwicz
Zapraszani sporadycznie[edytuj]
Marcello Bacciarelli
Józef Bielawski
Wojciech Bogusławski
Mateusz Czarnek
Adam Kazimierz Czartoryski
Franciszek Karpiński
Antoni Korwin-Kossakowski
Feliks Franciszek Łoyko
Ludwik Marteau
Dominik Merlini
Kazimierz Nestor Sapieha
Wincenty Skrzetuski
Franciszek Smuglewicz
Michał Stadnicki
Józef Szymanowski
Zygmunt Vogel
Tomasz Kajetan Węgierski
Franciszek Ksawery Woyna
Józef Wybicki
Franciszek Zabłocki
Andrzej Zamoyski
----------------------------------------
Podwieczorek – posiłek spożywany późnym popołudniem, "pod wieczór". Wypełnia przerwę między obiadem a kolacją. Zazwyczaj jada się lekkie przekąski, np. lody, owoce, ciastka, chipsy, a także pije się sok owocowy lub ciepłe napoje. Podwieczorek jada się w godzinach 14.30-18.00
Etymologicznie nazwa "podwieczorek" sięga korzeniami do wyrazu jużyna, które w dawnym języku właśnie oznaczało podwieczorek. Co więcej, poza ogólnie znanym znaczeniem późno-popołudniowego posiłku, wyrazu używamy do nazwania towarzyskiego spotkania właśnie przy tym posiłku. Na podwieczorek można się umówić np. przy kawie lub herbacie i ciasteczkach (słynne angielskie tea time).
Podwieczorek w dni codzienne jada się raczej sporadycznie, a jeśli już to nie odbiega on od drugiego śniadania, składając się z chleba z masłem i dżemem oraz herbaty. Za to w niedziele i święta podwieczorek jest czymś powszechnym, stając się okazją do towarzyskich spotkań przy słodkim, najczęściej drożdżowym pieczywie, które popija się kawą lub herbatą.
Podwieczorek powinien stanowić uzupełnienie puli energetycznej całodziennej diety dziecka. Z reguły jest więc posiłkiem słodkim. Na podwieczorek możemy dziecku podać kolorowe kompozycje z owoców, soki, przeciery owocowe i desery powstałe z połączenia owoców z kleikiem, kaszką lub biszkoptem. Wiele potraw na podwieczorek przygotować można z białego sera, twarożków homogenizowanych, z jaj (omlety, naleśniki).
W kuchni wielkopolskiej pewną osobliwością jest placek ziemniaczany, nazywany bambrzakiem, spożywany niegdyś na podwieczorek.
---------------------------------------------------------
Kolacja – ostatni posiłek wieczorny. W Polsce i w innych krajach europejskich kolację je się zazwyczaj w godzinach 18-21. W Hiszpanii kolacja jest spożywana dużo później - w godzinach od 21 do północy. Kolacja wigilijna to posiłek jedzony wieczorem 24 grudnia składający się tradycyjnie z 12 potraw.
---------------------------------------
Lancz– szybki, lekki posiłek spożywany w trakcie krótkiej przerwy obiadowej. Znaczeniowo, odpowiednik polskiej przekąski między śniadaniem a obiadem (drugie śniadanie), spożywany najczęściej w godzinach 10–13. Termin stosowany przede wszystkim w państwach anglojęzycznych.
--------------------------------------
Podkurek – w dawnej Polsce ostatni posiłek wieczorny, spożywany najczęściej tuż przed snem, o późnej godzinie. Nazwa "podkurek" wywodzi się od pory jedzenia "tuż przed pianiem koguta". Na podkurek spożywano najczęściej dania lekkie, naleśniki, dżem, ser, często towarzyszył mu kieliszek alkoholu.
Osobnym rodzajem był tzw. podkurek zapustny, serwowany w ostatki, składający się z jaj, mleka i śledzi, mający symbolizować przejście od mięsopustnych do postnych potraw.
Współcześnie tradycja spożywania podkurka została zarzucona, głównie za sprawą zaleceń dietetycznych, odradzających spożywania posiłków tuż przed snem, jako niezdrowych.
---------------------------------------
Brunch (ang. breakfast + lunch) – posiłek jadany późnym rankiem lub wczesnym przedpołudniem (w godzinach od 10 do 11:30), w czasie którego spożywa się produkty zarówno typowo śniadaniowe, jak i właściwe obiadom. Wywodzi się z tradycji anglosaskiej, ma wiele cech wspólnych z drugim śniadaniem, dobrze znanym w kuchni polskiej.
Brunch staje się coraz bardziej popularny na całym świecie, także w Polsce. Pojawia się głównie w dni świąteczne i składa się z gorących i zimnych zakąsek.
Etymologia słowa
Słowo pochodzi od połączenia nazw dwóch posiłków, pomiędzy którymi się go spożywa: breakfast oraz lunch. Termin został użyty w latach dziewięćdziesiątych XIX wieku w angielskiej prasie i wszedł najpierw do gwary studenckiej, a następnie znalazł się w powszechnym obiegu, szczególnie w Stanach Zjednoczonych.
____________________
www.wikipedia.pl
Komentarze