Warzywa – wspólne określenie dla jadalnych części roślin, takich jak liście, owoce, bulwy, łodygi i korzenie, spożywanych zazwyczaj po uprzednim procesie gotowania (określanym w dawnej polszczyźnie warzeniem).
W popularnym znaczeniu to rośliny zielne, których różne części używane są jako pokarm.
W formalnej klasyfikacji towarów spożywczych to grupa produktów roślinnych przeznaczonych do spożycia, obejmująca poza tym co tradycyjnie uznawane jest za warzywa, także grzyby oraz pąki kwiatowe kaparów i owoce oliwek (z wyjątkiem stosowanych do produkcji olejów), mimo że są to składowe roślin krzewiastych i drzewiastych. Z kolei owoce truskawek, poziomek i ananasów, mimo że są to rośliny zielne, klasyfikowane są jako owoce. Warzywa można zjadać na surowo, ugotowane, usmażone lub upieczone. Używane są również w przetworach. Uprawą i produkcją warzyw zajmuje się warzywnictwo.
Warzywa są bardzo ważnym składnikiem pokarmu człowieka – stanowią źródło witaminy C i prowitaminy A, a także błonnika i składników mineralnych. Mają wysoką wartość biologiczną i dietetyczną.
Rośliny warzywne należą do wielu rodzin i pochodzą z różnych stron świata. W sumie na świecie jako warzyw używa się co najmniej 250 gatunków, z czego ok. 50 spożywanych jest w Polsce.
Warzywo a jarzyna
Z czasem zatarta została różnica w znaczeniu obu terminów i w różnych źródłach „warzywa” i „jarzyny” oznaczane są jako synonimy. W innych mianem jarzyn określa się rośliny jadalne, wysiewane w okresie wiosennym (jare), zbierane tego samego roku i spożywane w stanie surowym. Warzywa dla odmiany to rośliny jadalne wymagające obróbki cieplnej (uwarzenia).
Klasyfikacja warzyw
Najczęściej stosowane kryteria podziału warzyw dzielą je zgodnie z klasyfikacją biologiczną lub na grupy użytkowe. Pierwsze kryterium jest użyteczne ze względu na podobieństwa roślin spokrewnionych zarówno w wyglądzie, jak i budowie i składzie. Drugie kryterium odwołuje się do podobieństwa metod uprawy. Przedstawiony poniżej podział na grupy w wielu przypadkach pokrywa się z przynajmniej częściowo z podziałem systematycznym (np. wszystkie warzywa kapustne i rzepowate to rośliny z rodziny kapustowate, a rośliny strączkowe to bobowate). Warzywa dzieli się poza tym ze względu na długość okresu rozwoju na jednoroczne (np. rzodkiew zwyczajna, pomidor zwyczajny), roślina dwuletnia (tych jest najwięcej, np. cebula zwyczajna, marchew zwyczajna) i wieloletnie (np. szparag lekarski, rabarbar ogrodowy).
Warzywa kapustne
Brukselka
brokuł (Brassica oleracea var. botrytis italica)
jarmuż (Brassica oleracea convar. acephala var. sabellica)
kalafior (Brassica oleracea var. botrytis)
kalarepa (Brassica oleracea var. gongylodes)
kapusta brukselska, brukselka (Brassica oleracea var. gemmifera)
kapusta chińska (Brassica chinensis)
kapusta głowiasta biała (Brassica oleracea var. capitata f. alba)
kapusta głowiasta czerwona (Brassica oleracea var. capitata f. rubra)
kapusta pekińska (Brassica pekinensis)
kapusta włoska (Brassica oleracea var. sabauda)
Warzywa cebulowe
Cebula
cebula perłowa (Allium ampeloprasum)
cebula zwyczajna (cebula kartoflanka, cebula wielopiętrowa) (Allium cepa)
czosnek pospolity (Allium sativum)
por (Allium porrum)
czosnek rokambuł (Allium ophioscordon Don.)
czosnek askaloński, szalotka (Allium ascalonicum)
siedmiolatka (Allium fistulosum)
szczypiorek (Allium schoenoprasum)
Warzywa liściowe
Główka sałaty
burak liściowy, boćwina (Beta vulgaris var. cicla)
burak ćwikłowy, botwina (Beta vulgaris var. esculenta)
cykoria sałatowa (Cichorium intybus var. foliosum)
cykoria endywia (Cichorium endivia)
pietruszka naciowa (Petroselinum hortense ssp. macrocarpum)
portulaka warzywna (Portulaca oleracea)
roszponka warzywna (Valerianella locusta)
pieprzyca siewna, rzeżucha ogrodowa (Lepidium sativum)
rukiew wodna (Nasturcium officinale)
sałata siewna (Lactuca sativa)
seler naciowy (Apium graveolens var. dulce)
szpinak zwyczajny (Spinacia oleracea)
szpinak nowozelandzki, trętwian czterorożny (Tetragonia expansa)
rukola, rokietta siewna (Eruca sativa)
mniszek lekarski (Taraxacum officinale)
Warzywa korzeniowe
Marchew
wilec ziemniaczany, batat (Ipomoea batatas)
burak ćwikłowy (Beta vulgaris)
maniok jadalny (Manihot esculenta)
maranta trzcinowa (Maranta arundinacea)
marchew zwyczajna (Daucus carota)
pasternak zwyczajny (Pastinaca sativa)
pietruszka korzeniowa (Petroselinum hortense ssp. microcarpum)
salep (bulwy storczyków, gł. storczyka męskiego Orchis maculata)
kozibród porolistny, salsefia (Tragopogon porrifolius)
seler korzeniowy (Apium graveolens var. rapaceum)
słonecznik bulwiasty, topinambur ( Helianthus tuberosus)
wężymord czarny korzeń, skorzonera (Skorzonera hispanica)
Warzywa psiankowate
oberżyna, bakłażan (Solanum melongena)
papryka roczna (Capsicum annuum)
pomidor (Lycopersicon esculentum)
ziemniak (Solanum tuberosum)
rodzynek brazylijski, miechunka peruwiańska (Physalis peruviana)
miechunka pomidorowa (Physalis ixocarpa)
Warzywa dyniowate
dynia zwyczajna (odmiany: kabaczek, cukinia, patison, dynia makaronowa; Cucurbita pepo)
dynia olbrzymia (Cucurbita maxima)
melon (Cucumis melo)
ogórek (Cucumis sativus)
arbuz zwyczajny, kawon (Citrullus lanatus)
Warzywa rzepowate
brukiew, karpiel (Brassica napus var. napobrassica)
rzepa (Brassica rapa var. rapifera)
rzodkiew zwyczajna, rzodkiew (Raphanus sativus)
rzodkiewka (Raphanus sativus var. sativus)
rzodkiew japońska, daikon (Raphanus sativus longipinnatus)
Warzywa strączkowe
Information icon.svg Osobny artykuł: Rośliny strączkowe.
bób (Vicia faba var. major)
ciecierzyca pospolita (Cicer arietinum L.)
fasola zwykła (Phaseolus vulgaris)
fasola wielokwiatowa (Phaseolus coccineus syn. multiflorus)
groch zwyczajny (Pisum sativum)
soczewica jadalna (Lens culinaris)
soja warzywna (Glycine max)
Warzywa wieloletnie
chrzan pospolity (Armoracia rusticana)
rabarbar ogrodowy (Rheum rhaponticum)
szczaw zwyczajny (Rumex acetosa)
szparag lekarski (Asparagus officinalis)
Warzywa przyprawowe
Information icon.svg Osobny artykuł: Rośliny przyprawowe.
cząber ogrodowy (Satureia hortensis)
kminek zwyczajny (Carum carvi)
koper ogrodowy (Anethum graveolens)
majeranek ogrodowy (Origanum majorana)
Warzywa różne
Warzywa (włoszczyzna)
kapary cierniste, kapary (Capparis spinosa)
karczoch zwyczajny (Cynara scolymus)
karczoch hiszpański, kard (Cynara cardunculus)
kukurydza cukrowa (Zea mays var. saccharata)
oliwka europejska (Olea europaea; także roślina oleista)
pochrzyn chiński (Dioscorea batatas)
Grzyby
Information icon.svg Osobny artykuł: Grzyby jadalne.
Zaliczane do warzyw w klasyfikacjach urzędowych. Przykłady:
pieczarka (Agaricus spp.)
pieprznik jadalny (Cantharellus cibarius)
borowikowate (Boletaceae)
trufle (Tuber spp.)
uszak (Auricularia spp.)
trzęsak (Tremella spp.)
Klasyfikacja według kontynentu
Europa
Warzywa, które prawdopodobnie wyhodowano w Europie (według „Exploring The Global Garden”).
Brukiew – hodowla co najmniej od 1620, pochodzi ze Szwecji lub Rosji
Burak liściowy – pochodzi z Włoch
Burak zwyczajny – hodowany w Holandii być może już od neolitu, także w starożytnym Egipcie, Mezopotamii (tu hodowany co najmniej od lat 700 p.n.e.)
Jarmuż
Kalarepa
Kapusta
Kapusta brukselska
Pasternak zwyczajny
Pietruszka
Por
Rzepa
Seler
Ciąg dalszy nastąpi w podstronach
____________________________________
źródło:
www.wikipedia.pl
W popularnym znaczeniu to rośliny zielne, których różne części używane są jako pokarm.
W formalnej klasyfikacji towarów spożywczych to grupa produktów roślinnych przeznaczonych do spożycia, obejmująca poza tym co tradycyjnie uznawane jest za warzywa, także grzyby oraz pąki kwiatowe kaparów i owoce oliwek (z wyjątkiem stosowanych do produkcji olejów), mimo że są to składowe roślin krzewiastych i drzewiastych. Z kolei owoce truskawek, poziomek i ananasów, mimo że są to rośliny zielne, klasyfikowane są jako owoce. Warzywa można zjadać na surowo, ugotowane, usmażone lub upieczone. Używane są również w przetworach. Uprawą i produkcją warzyw zajmuje się warzywnictwo.
Warzywa są bardzo ważnym składnikiem pokarmu człowieka – stanowią źródło witaminy C i prowitaminy A, a także błonnika i składników mineralnych. Mają wysoką wartość biologiczną i dietetyczną.
Rośliny warzywne należą do wielu rodzin i pochodzą z różnych stron świata. W sumie na świecie jako warzyw używa się co najmniej 250 gatunków, z czego ok. 50 spożywanych jest w Polsce.
Warzywo a jarzyna
Z czasem zatarta została różnica w znaczeniu obu terminów i w różnych źródłach „warzywa” i „jarzyny” oznaczane są jako synonimy. W innych mianem jarzyn określa się rośliny jadalne, wysiewane w okresie wiosennym (jare), zbierane tego samego roku i spożywane w stanie surowym. Warzywa dla odmiany to rośliny jadalne wymagające obróbki cieplnej (uwarzenia).
Klasyfikacja warzyw
Najczęściej stosowane kryteria podziału warzyw dzielą je zgodnie z klasyfikacją biologiczną lub na grupy użytkowe. Pierwsze kryterium jest użyteczne ze względu na podobieństwa roślin spokrewnionych zarówno w wyglądzie, jak i budowie i składzie. Drugie kryterium odwołuje się do podobieństwa metod uprawy. Przedstawiony poniżej podział na grupy w wielu przypadkach pokrywa się z przynajmniej częściowo z podziałem systematycznym (np. wszystkie warzywa kapustne i rzepowate to rośliny z rodziny kapustowate, a rośliny strączkowe to bobowate). Warzywa dzieli się poza tym ze względu na długość okresu rozwoju na jednoroczne (np. rzodkiew zwyczajna, pomidor zwyczajny), roślina dwuletnia (tych jest najwięcej, np. cebula zwyczajna, marchew zwyczajna) i wieloletnie (np. szparag lekarski, rabarbar ogrodowy).
Warzywa kapustne
Brukselka
brokuł (Brassica oleracea var. botrytis italica)
jarmuż (Brassica oleracea convar. acephala var. sabellica)
kalafior (Brassica oleracea var. botrytis)
kalarepa (Brassica oleracea var. gongylodes)
kapusta brukselska, brukselka (Brassica oleracea var. gemmifera)
kapusta chińska (Brassica chinensis)
kapusta głowiasta biała (Brassica oleracea var. capitata f. alba)
kapusta głowiasta czerwona (Brassica oleracea var. capitata f. rubra)
kapusta pekińska (Brassica pekinensis)
kapusta włoska (Brassica oleracea var. sabauda)
Warzywa cebulowe
Cebula
cebula perłowa (Allium ampeloprasum)
cebula zwyczajna (cebula kartoflanka, cebula wielopiętrowa) (Allium cepa)
czosnek pospolity (Allium sativum)
por (Allium porrum)
czosnek rokambuł (Allium ophioscordon Don.)
czosnek askaloński, szalotka (Allium ascalonicum)
siedmiolatka (Allium fistulosum)
szczypiorek (Allium schoenoprasum)
Warzywa liściowe
Główka sałaty
burak liściowy, boćwina (Beta vulgaris var. cicla)
burak ćwikłowy, botwina (Beta vulgaris var. esculenta)
cykoria sałatowa (Cichorium intybus var. foliosum)
cykoria endywia (Cichorium endivia)
pietruszka naciowa (Petroselinum hortense ssp. macrocarpum)
portulaka warzywna (Portulaca oleracea)
roszponka warzywna (Valerianella locusta)
pieprzyca siewna, rzeżucha ogrodowa (Lepidium sativum)
rukiew wodna (Nasturcium officinale)
sałata siewna (Lactuca sativa)
seler naciowy (Apium graveolens var. dulce)
szpinak zwyczajny (Spinacia oleracea)
szpinak nowozelandzki, trętwian czterorożny (Tetragonia expansa)
rukola, rokietta siewna (Eruca sativa)
mniszek lekarski (Taraxacum officinale)
Warzywa korzeniowe
Marchew
wilec ziemniaczany, batat (Ipomoea batatas)
burak ćwikłowy (Beta vulgaris)
maniok jadalny (Manihot esculenta)
maranta trzcinowa (Maranta arundinacea)
marchew zwyczajna (Daucus carota)
pasternak zwyczajny (Pastinaca sativa)
pietruszka korzeniowa (Petroselinum hortense ssp. microcarpum)
salep (bulwy storczyków, gł. storczyka męskiego Orchis maculata)
kozibród porolistny, salsefia (Tragopogon porrifolius)
seler korzeniowy (Apium graveolens var. rapaceum)
słonecznik bulwiasty, topinambur ( Helianthus tuberosus)
wężymord czarny korzeń, skorzonera (Skorzonera hispanica)
Warzywa psiankowate
oberżyna, bakłażan (Solanum melongena)
papryka roczna (Capsicum annuum)
pomidor (Lycopersicon esculentum)
ziemniak (Solanum tuberosum)
rodzynek brazylijski, miechunka peruwiańska (Physalis peruviana)
miechunka pomidorowa (Physalis ixocarpa)
Warzywa dyniowate
dynia zwyczajna (odmiany: kabaczek, cukinia, patison, dynia makaronowa; Cucurbita pepo)
dynia olbrzymia (Cucurbita maxima)
melon (Cucumis melo)
ogórek (Cucumis sativus)
arbuz zwyczajny, kawon (Citrullus lanatus)
Warzywa rzepowate
brukiew, karpiel (Brassica napus var. napobrassica)
rzepa (Brassica rapa var. rapifera)
rzodkiew zwyczajna, rzodkiew (Raphanus sativus)
rzodkiewka (Raphanus sativus var. sativus)
rzodkiew japońska, daikon (Raphanus sativus longipinnatus)
Warzywa strączkowe
Information icon.svg Osobny artykuł: Rośliny strączkowe.
bób (Vicia faba var. major)
ciecierzyca pospolita (Cicer arietinum L.)
fasola zwykła (Phaseolus vulgaris)
fasola wielokwiatowa (Phaseolus coccineus syn. multiflorus)
groch zwyczajny (Pisum sativum)
soczewica jadalna (Lens culinaris)
soja warzywna (Glycine max)
Warzywa wieloletnie
chrzan pospolity (Armoracia rusticana)
rabarbar ogrodowy (Rheum rhaponticum)
szczaw zwyczajny (Rumex acetosa)
szparag lekarski (Asparagus officinalis)
Warzywa przyprawowe
Information icon.svg Osobny artykuł: Rośliny przyprawowe.
cząber ogrodowy (Satureia hortensis)
kminek zwyczajny (Carum carvi)
koper ogrodowy (Anethum graveolens)
majeranek ogrodowy (Origanum majorana)
Warzywa różne
Warzywa (włoszczyzna)
kapary cierniste, kapary (Capparis spinosa)
karczoch zwyczajny (Cynara scolymus)
karczoch hiszpański, kard (Cynara cardunculus)
kukurydza cukrowa (Zea mays var. saccharata)
oliwka europejska (Olea europaea; także roślina oleista)
pochrzyn chiński (Dioscorea batatas)
Grzyby
Information icon.svg Osobny artykuł: Grzyby jadalne.
Zaliczane do warzyw w klasyfikacjach urzędowych. Przykłady:
pieczarka (Agaricus spp.)
pieprznik jadalny (Cantharellus cibarius)
borowikowate (Boletaceae)
trufle (Tuber spp.)
uszak (Auricularia spp.)
trzęsak (Tremella spp.)
Klasyfikacja według kontynentu
Europa
Warzywa, które prawdopodobnie wyhodowano w Europie (według „Exploring The Global Garden”).
Brukiew – hodowla co najmniej od 1620, pochodzi ze Szwecji lub Rosji
Burak liściowy – pochodzi z Włoch
Burak zwyczajny – hodowany w Holandii być może już od neolitu, także w starożytnym Egipcie, Mezopotamii (tu hodowany co najmniej od lat 700 p.n.e.)
Jarmuż
Kalarepa
Kapusta
Kapusta brukselska
Pasternak zwyczajny
Pietruszka
Por
Rzepa
Seler
Ciąg dalszy nastąpi w podstronach
____________________________________
źródło:
www.wikipedia.pl
Komentarze